Archetype

De olifant

Het totaal is meer dan de som der delen

Soms worden dingen pas duidelijk wanneer je er van diverse kanten naar kijkt en wanneer je waarnemingen vanuit diverse perspectieven combineert. Dit principe wordt mooi verwoord in de parabel van de olifant en de zes geblinddoekte mensen. Aan deze waarnemers wordt gevraagd de olifant te betasten en te beschrijven wat ze menen te voelen. De een zegt een ‘slang’ (de slurf), de ander een ‘muur’ (zijkant), een volgende een ‘boom’(poot), weer een ander een ‘speer’ (slagtand), de vijfde een ‘touw’ (de staart) en de laatste een ‘waaier’ (oor). Geen van de deelnemers beschrijft een deel van een olifant, maar wanneer ze hun waarnemingen delen en combineren, komt de olifant ‘tevoorschijn’.

10 recente lessen

1.

RISC: Van algoritme naar praktijk, de zoektocht naar data-gedreven prioritering van controles
De casus van DCMR is een perfecte illustratie van de parabel van de olifant en de geblinddoekte mensen. Jarenlang benaderden de verschillende betrokken partijen het prioriteringsprobleem vanuit hun eigen, beperkte perspectief, zonder het volledige dier te zien. Het datateam, met hun handen op de technische data en algoritmes, beschreef een 'slang' of een 'speer'; zij zagen het probleem als een wiskundige optimalisatievraag die met de juiste techniek opgelost kon worden. Hun analyse was diepgaand, maar monodisciplinair en blind voor de menselijke en procesmatige context. Aan de andere kant stonden de toezichthouders. Met hun handen op de dagelijkse praktijk, de interactie met bedrijven en de subtiele signalen, beschreven zij een 'boom' of een 'muur'. Hun begrip was rijk aan context en ervaring, maar miste de systematische, datagedreven onderbouwing. Forensisch Dossier · RISC: van algoritme naar praktijk (DCMR) · After Action Learning Beide partijen hadden een deel van de waarheid in handen, maar omdat hun kennis en perspectieven niet werden gecombineerd, bleef het totaalbeeld, de 'olifant', onzichtbaar. De eerste reeks producten (RIAN, Power BI, ML-modellen) waren het resultaat van de eenzijdige, technische visie. Ze waren een poging om de hele olifant te beschrijven op basis van alleen de slurf. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de andere experts, de toezichthouders, het dier niet herkenden en de beschrijving afwezen. De doorbraak kwam pas in fase vijf, toen de 'blinddoeken' werden afgedaan. De diepte-interviews en co-creatiesessies waren het moment waarop alle partijen hun waarnemingen deelden en de puzzelstukken eindelijk in elkaar werden gepast. Door het technische perspectief te combineren met het praktijkperspectief, kwam de olifant tevoorschijn en kon er een oplossing worden ontworpen die recht deed aan het geheel.

2.

Europa Super League
Men keek puur financieel naar voetbal en miste het culturele perspectief. Wat we zagen: De initiatiefnemers bekeken het voetbalvraagstuk uitsluitend door een financiële en juridische bril, waardoor ze slechts een deel van de 'olifant' waarnamen. Voor hen was voetbal een content-product en een asset class die geoptimaliseerd moest worden voor maximale inkomsten en risicobeheersing. Ze zagen de verliezen op de balans en de inefficiëntie van de UEFA, wat leidde tot een oplossing die economisch rationeel leek. Echter, ze misten volledig het perspectief van de fan, voor wie voetbal religie, traditie en gemeenschap is, geen commercieel product. Door niet alle relevante kennis en perspectieven (sociologisch, cultureel, sportief) te benutten, kwamen ze tot een aanpak die de plank volledig missloeg. De bestuurders dachten dat ze een bedrijf aan het herstructureren waren, terwijl ze in werkelijkheid aan het morrelen waren aan cultureel erfgoed. Deze eenzijdige blik zorgde ervoor dat ze de felheid van de reactie niet zagen aankomen. Ze hadden de olifant slechts aan de staart vast (het geld) en dachten dat ze het hele beest begrepen. Wat we kunnen leren: Deze casus leert ons dat complexe vraagstukken nooit vanuit één enkel perspectief, zoals het financiële, succesvol kunnen worden opgelost. Het is essentieel om diverse disciplines en gezichtspunten te combineren om een compleet beeld van de werkelijkheid te krijgen, net als in de parabel van de olifant. Wanneer besluitvormers zich omringen met gelijkgestemden, in dit geval bankiers en clubbestuurders, ontstaan er blinde vlekken voor andere cruciale aspecten zoals cultuur en traditie. Een holistische benadering vereist dat men actief op zoek gaat naar tegenstrijdige meningen en perspectieven die de eigen aannames uitdagen. Waarde wordt in veel sectoren niet alleen uitgedrukt in geld, maar ook in sociale cohesie, historie en emotie. Het negeren van deze 'zachte' waarden kan leiden tot harde mislukkingen wanneer de realiteit van de markt anders blijkt dan de modellen in de boardroom. Succesvolle innovatie vraagt om een synthese van zakelijke logica en menselijk inzicht, niet de dominantie van de een over de ander. Alleen door alle delen van de 'olifant' te beschrijven, kan men de ware aard van het probleem en de oplossing begrijpen.

3.

Pilotstudie predictive policing in België
- Wat we zagen: Het algoritme vatte een complexe werkelijkheid samen in een getal. In de praktijk bleken sociale en menselijke factoren bepalend, maar die werden niet meegenomen. - Wat leren we: AI-modellen vereisen realiteitschecks: combineer data met lokale kennis. Bouw feedbackloops in waarmee wijkagenten onzekerheden en contextfactoren kunnen terugmelden aan ontwikkelaars.

4.

Verruiming Julianakanaal
Dit faalpatroon verwijst naat het feit dat het in complexe situaties van groot belang is om zoveel mogelijk perspectieven te betrekken om een goed beeld van het probleem en de mogelijke oplossingen te krijgen. In dit geval waren zowel de oorspronkelijke aannemer als externe experts van mening dat volledige drooglegging van het Julianakanaal de enige veilige oplossing was om het werk uit te voeren. Deze inzichten zijn niet meegenomen in de besluitvorming.

5.

Waterstofbussen in Doetinchem
Samenwerking met wederzijds respect en gezamenlijk belang helpt ontzettend om mooie dingen te bereiken. De 1,5 jaar van nul tot een tankstation en 10 rijdende bussen is een unicum. In een dergelijk traject heb je elkaar nodig, ieder met eigen rol en functie.

6.

Geen party bij Tupperware
Doordat de kwaliteit van de producten van Tupperware hoog is, zijn de items minder snel aan vervanging toe en is er minder vraag naar Tupperware-producten.

7.

Voorspellen van wegonderhoud met AI (nog) geen succes
Domeinkennis (civiele techniek) heeft een belangrijke rol in het beoordelen van databronnen en het maken van ‘feature combinaties’. Bijvoorbeeld: zonnige dagen met hoge luchttemperatuur zijn extra bepalend voor spoorvorming, deze kennis kun je meenemen in het voorspelmodel. Investeren in gezamenlijke kennisontwikkeling betaalt zich uit in het project: start-up en provincie kenden elkaars domein van tevoren niet goed, maar ontwikkelden zich gedurende het project tot sparringpartners met betere resultaten als gevolg.

8.

Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zn is blij met BIM 4D-lessen
Toen bij De Nijs werd besloten om met BIM 4D aan de slag te gaan en bij de BIM-afdeling een project te starten om een keuze te maken tussen twee softwarepakketten, werd de planningsspecialist daar niet direct bij betrokken. Daarmee werd een belangrijk perspectief, met bijbehorende kennis en ervaring gemist. De kwaliteit van de oplossing heeft daaronder te lijden.

9.

Pilots kunnen mislukken, en leveren belangrijke inzichten op
Het team van VernieuwdeZorg realiseerde dat er meer komt kijken bij een succesvolle innovatie dan alleen de effectiviteit van het product zelf. Het begrijpen van het volledige plaatje van zorginnovatie omvat aspecten zoals de systeemperceptie, onderlinge afhankelijkheid van middelen, noodzakelijke schaalbaarheid en andere belangrijke factoren.

10.

Betere zorg voor ouderen en gehandicapten op Aruba: dat kan alleen samen
De vier overheidsdiensten betrokken bij het project hebben allemaal een andere visie op kwaliteit en veiligheid. Hierdoor waren er verschillende visies op wat de vereisten moesten worden voor een exploitatievergunning voor verzorgingshuizen. Dit heeft wél geleid tot betere samenwerkingsverbanden tussen de overheidsdiensten.